Ụlọ ọrụ simenti dịka nke egosiri ebe a bụ isi iyi nke carbon dioxide na-eme ka ihu igwe na-ekpo ọkụ. Mana ụfọdụ n'ime ihe ndị a na-emerụ emerụ nwere ike ịgbanwe ka ha bụrụ ụdị mmanụ ọhụrụ. Enwere ike ịchekwa nnu a n'enweghị nsogbu ruo ọtụtụ iri afọ ma ọ bụ karịa.
Nke a bụ akụkọ ọzọ n'usoro a na-eleba anya na teknụzụ ọhụrụ na ihe ndị nwere ike ime ka mgbanwe ihu igwe ghara ịdị ngwa, belata mmetụta ya, ma ọ bụ nyere obodo aka ịnagide ụwa na-agbanwe ngwa ngwa.
Ihe ndị na-eme ka ikuku ụwa dị ọkụ (CO2), nke a na-akpọkarị gas na-ekpo ọkụ, na-eme ka ikuku ụwa dị ọkụ. Echiche nke iwepụ CO2 n'ikuku na ịchekwa ya abụghị ihe ọhụrụ. Mana ọ na-esiri ike ime, karịsịa mgbe ndị mmadụ nwere ike ịkwụ ụgwọ ya. Usoro ọhụrụ na-edozi nsogbu nke mmetọ CO2 n'ụzọ dịtụ iche. Ọ na-agbanwe gas na-ekpo ọkụ n'ikuku ka ọ bụrụ mmanụ ọkụ.
Na Nọvemba 15, ndị nchọpụta si Massachusetts Institute of Technology (MIT) dị na Cambridge bipụtara nsonaazụ ha dị egwu na akwụkwọ akụkọ Cell Reports Physical Science.
E kewara usoro ọhụrụ ha ụzọ abụọ. Akụkụ nke mbụ gụnyere ịtụgharị carbon dioxide site na ikuku ka ọ bụrụ molekul a na-akpọ formate iji mepụta mmanụ. Dịka carbon dioxide, formate nwere otu atọm carbon na atọm oxygen abụọ, yana otu atọm hydrogen. Formate nwekwara ọtụtụ ihe ndị ọzọ. Ọmụmụ ihe ọhụrụ ahụ jiri nnu formate, nke sitere na sodium ma ọ bụ potassium.
Ọtụtụ mkpụrụ ndụ mmanụ na-eji hydrogen, gas na-ere ọkụ nke chọrọ paịpụ na tankị ndị nwere nrụgide iji bufee. Agbanyeghị, mkpụrụ ndụ mmanụ nwekwara ike ịgba ọsọ na formate. Formate nwere ike dị ka hydrogen, dịka Li Ju, ọkà mmụta sayensị ihe onwunwe nke duziri mmepe nke usoro ọhụrụ ahụ si kwuo. Formate nwere ụfọdụ uru karịa hydrogen, Li Ju kwuru. Ọ dị nchebe ma ọ chọghị nchekwa nrụgide dị elu.
Ndị nchọpụta na MIT mepụtara sel mmanụ iji nwalee ụdị, nke ha na-emepụta site na carbon dioxide. Nke mbụ, ha gwakọtara nnu na mmiri. E wee tinye ngwakọta ahụ n'ime sel mmanụ. N'ime sel mmanụ, ụdị ahụ wepụtara elektrọn na mmeghachi omume kemịkalụ. Elektrọn ndị a si na elektrọd na-adịghị mma nke sel mmanụ na-asọba na elektrọd dị mma, na-emecha sekit eletriki. Elektrọn ndị a na-asọ asọ—ọkụ eletrik—nọ ruo awa 200 n'oge nnwale ahụ.
Zhen Zhang, ọkà mmụta sayensị ihe onwunwe na-arụ ọrụ na Li na MIT, nwere olileanya na ndị otu ya ga-enwe ike ịbawanye teknụzụ ọhụrụ ahụ n'ime afọ iri.
Ndị otu nyocha MIT jiri usoro kemịkalụ gbanwee carbon dioxide ka ọ bụrụ ihe dị mkpa maka mmepụta mmanụ. Nke mbụ, ha kpughere ya na mmiri alkaline dị oke mma. Ha họọrọ sodium hydroxide (NaOH), nke a na-akpọkarị lye. Nke a na-akpali mmeghachi omume kemịkalụ nke na-emepụta sodium bicarbonate (NaHCO3), nke a maara nke ọma dị ka baking soda.
Ha wee gbanye ike ahụ. Ọkụ eletriki ahụ kpalitere mmeghachi omume kemịkalụ ọhụrụ nke kewara atọm oxygen niile dị na molekul soda baking, na-ahapụ sodium formate (NaCHO2). Sistemụ ha gbanwere ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ carbon niile dị na CO2 - ihe karịrị pasent 96 - ka ọ bụrụ nnu a.
A na-echekwa ike dị mkpa iji wepụ oxygen n'ime njikọ kemịkalụ nke formu. Prọfesọ Li kwuru na formu nwere ike ịchekwa ike a ruo ọtụtụ iri afọ na-enweghị mfu ike nwere ike. Ọ na-emepụta ọkụ eletrik mgbe ọ na-agafe na sel mmanụ. Ọ bụrụ na ọkụ eletrik eji emepụta formu sitere na ike anyanwụ, ifufe ma ọ bụ hydroelectric, ọkụ eletrik nke sel mmanụ na-emepụta ga-abụ isi iyi ike dị ọcha.
Iji mee ka teknụzụ ọhụrụ a dịkwuo elu, Lee kwuru, sị, “anyị kwesịrị ịchọta akụrụngwa ala bara ụba nke lye.” Ọ mụrụ ụdị nkume a na-akpọ alkali basalt (AL-kuh-lye buh-SALT). Mgbe agwakọtara ya na mmiri, nkume ndị a na-aghọ lye.
Farzan Kazemifar bụ injinia na Mahadum Steeti San Jose dị na California. Nnyocha ya lekwasịrị anya n'ichekwa carbon dioxide n'ime nnu dị n'okpuru ala. Iwepụ carbon dioxide n'ikuku abụrụla ihe siri ike ma dịkwa oke ọnụ, ka o kwuru. Ya mere, ọ bara uru ịtụgharị CO2 ka ọ bụrụ ngwaahịa a na-eji eme ihe dị ka formula. Ọnụ ego nke ngwaahịa a nwere ike ịkwụ ụgwọ maka ọnụ ahịa mmepụta.
E nweela ọtụtụ nnyocha gbasara ijide carbon dioxide site na ikuku. Dịka ọmụmaatụ, otu ndị ọkà mmụta sayensị na Mahadum Lehigh kọwara n'oge na-adịbeghị anya ụzọ ọzọ e si ehichapụ carbon dioxide site na ikuku ma gbanwee ya ka ọ bụrụ soda baking. Ndị otu nnyocha ndị ọzọ na-echekwa CO2 n'ime nkume pụrụ iche, na-agbanwe ya ka ọ bụrụ carbon siri ike nke enwere ike ịhazi ya ka ọ bụrụ ethanol, mmanụ mmanya. Ọtụtụ n'ime ọrụ ndị a bụ obere nha ma enwebeghị mmetụta dị ukwuu n'ibelata oke carbon dioxide n'ikuku.
Foto a na-egosi ụlọ nke na-eji carbon dioxide agba ọsọ. Ngwaọrụ egosiri ebe a na-agbanwe carbon dioxide (molecules dị na afụ uhie na ọcha) ka ọ bụrụ nnu a na-akpọ formate (afụ anụnụ anụnụ, ọbara ọbara, ọcha, na oji). Enwere ike iji nnu a mee ihe na sel mmanụ iji mepụta ọkụ eletrik.
Kazemifar kwuru na nhọrọ kachasị mma anyị bụ "ibelata ikuku gas na-esi n'ime ụlọ elu buru ụzọ." Otu ụzọ isi mee nke ahụ bụ iji isi mmalite ike mmeghari ohuru dịka ifufe ma ọ bụ anyanwụ dochie mmanụ ọkụ fosil. Nke a bụ akụkụ nke ndị ọkà mmụta sayensị mgbanwe a na-akpọ "decarbonization." Mana o kwukwara na ịkwụsị mgbanwe ihu igwe ga-achọ ụzọ dị iche iche. Ọ dị mkpa iji nweta teknụzụ ọhụrụ a iji jide carbon n'ebe ndị siri ike iwepụ carbon, ka o kwuru. Were igwe ígwè na ụlọ ọrụ simenti, iji kpọọ ihe atụ abụọ.
Ndị otu MIT na-ahụkwa uru dị na ijikọta teknụzụ ọhụrụ ha na ike anyanwụ na ifufe. Emebere batrị ọdịnala iji chekwaa ike ruo ọtụtụ izu n'otu oge. Ichekwa ìhè anyanwụ n'oge oyi ma ọ bụ karịa chọrọ ụzọ dị iche. "Site na mmanụ ọkụ," Lee kwuru, ị gaghịzi enwe oke nchekwa oge. "Ọ nwere ike ịbụ nke ọgbọ."
O nwere ike ọ gaghị enwu dị ka ọlaedo, mana "Enwere m ike ịhapụ tọn 200... nke ihe okike nye ụmụ m nwoke na ụmụ nwanyị," Lee kwuru, "dị ka ihe nketa."
Alkaline: Nkọwa okwu nke na-akọwa ihe kemịkalụ nke na-emepụta ion hydroxide (OH-) na mmiri. A na-akpọkwa ngwọta ndị a alkaline (n'adịghị ka acidic) ma nwee pH karịrị 7.
Aquifer: Nkume nke nwere ike ijide ebe nchekwa mmiri dị n'okpuru ala. Okwu a metụtakwara ebe ndị dị n'okpuru ala.
Basalt: Nkume ojii nke ugwu mgbawa nke na-adịkarị oke oke (ọ gwụla ma mgbawa ugwu mgbawa hapụrụ nnukwu akpa gas na ya).
njikọ: (na kemistri) njikọ ọkara-adịgide adịgide n'etiti atọm (ma ọ bụ otu atọm) n'ime molekul. Ike mara mma dị n'etiti atọm ndị na-esonye na ya na-emepụta ya. Ozugbo e guzobere njikọ, atọm na-arụ ọrụ dị ka otu. Iji kewaa atọm ndị mejupụtara ya, a ga-enyerịrị molekul ike dị n'ụdị okpomọkụ ma ọ bụ radieshon ọzọ.
Carbon: Ihe mejupụtara kemịkalụ nke bụ ntọala anụ ahụ nke ihe niile dị ndụ n'ụwa. Carbon dị n'efu n'ụdị graphite na dayamọnd. Ọ bụ ihe dị mkpa nke kol, nkume limestone, na mmanụ ala, ọ nwekwara ike ijikọta onwe ya na kemịkalụ iji mepụta ọtụtụ molekul nke uru kemịkalụ, ihe ndị dị ndụ, na azụmahịa. (N'ime nnyocha ihu igwe) Mgbe ụfọdụ, a na-eji okwu ahụ bụ carbon eme ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mgbanwe na carbon dioxide iji zoo aka na mmetụta nwere ike inwe na ihe omume, ngwaahịa, amụma, ma ọ bụ usoro nwere ike inwe na okpomọkụ ogologo oge nke ikuku.
Carbon dioxide: (maọbụ CO2) bụ gas na-enweghị agba, nke na-enweghị isi nke anụmanụ niile na-emepụta mgbe oxygen ha na-eku ume na-emeghachi omume na nri bara ụba na carbon ha na-eri. A na-ewepụtakwa Carbon dioxide mgbe ọkụ gbanyere ihe ndị dị ndụ, gụnyere mmanụ ala dị ka mmanụ ma ọ bụ gas eke. Carbon dioxide bụ gas na-ekpo ọkụ nke na-ejide okpomọkụ n'ime ikuku ụwa. Osisi na-agbanwe carbon dioxide ka ọ bụrụ oxygen site na photosynthesis ma jiri usoro a mee nri nke ha.
Simenti: Ihe e ji ejikọta ihe abụọ ọnụ, nke na-eme ka ọ sie ike, ma ọ bụ gluu dị arọ nke e ji ejikọta ihe abụọ ọnụ. (Ihe owuwu) Ihe e ji gwepịa ájá ma ọ bụ nkume a gwepịara egwepịa mee ka ọ bụrụ simenti. A na-emekarị simenti dị ka ntụ. Mana ozugbo mmiri batara, ọ na-aghọ ihe apịtị nke na-esi ike mgbe ọ kpọrọ nkụ.
Kemịkalụ: Ihe mejupụtara atọm abụọ ma ọ bụ karịa (ejikọtara ọnụ) n'otu nha na nhazi a kapịrị ọnụ. Dịka ọmụmaatụ, mmiri bụ ihe kemịkalụ mejupụtara atọm hydrogen abụọ ejikọtara na otu atọm oxygen. Usoro kemịkalụ ya bụ H2O. A pụkwara iji "Kemịkalụ" dị ka nkọwa iji kọwaa njirimara nke ihe sitere na mmeghachi omume dị iche iche n'etiti ihe dị iche iche.
Njikọ kemịkalụ: Ike ndọta n'etiti atọm nke siri ike nke na-eme ka ihe ndị ejikọtara ọnụ rụọ ọrụ dị ka otu. Ụfọdụ ihe ndọta adịghị ike, ndị ọzọ siri ike. Njikọ niile yiri ka ha na-ejikọ atọm site na ịkekọrịta (ma ọ bụ ịnwa ịkekọrịta) elektrọn.
Mmeghachi omume kemịkalụ: Usoro nke gụnyere nhazigharị nke molekul ma ọ bụ nhazi nke ihe kama mgbanwe n'ụdị anụ ahụ (dịka ọmụmaatụ, site na siri ike gaa na gas).
Kemịstrị: ngalaba sayensị nke na-amụ ihe mejupụtara ya, nhazi ya, ihe ndị dị na ya, na mmekọrịta ya na ihe ndị dị na ya. Ndị ọkà mmụta sayensị na-eji ihe ọmụma a amụ ihe ndị a na-amaghị ama, ịmụpụta ihe bara uru n'ọtụtụ buru ibu, ma ọ bụ imepụta ma mepụta ihe ọhụrụ bara uru. (nke ihe ndị dị na kemịkalụ) Kemịstrị na-ezo aka na usoro nke ihe mejupụtara ya, ụzọ e si kwadebe ya, ma ọ bụ ụfọdụ ihe onwunwe ya. A na-akpọ ndị na-arụ ọrụ n'ọhịa a ndị kemịstrị. (na sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya) ikike nke ndị mmadụ imekọ ihe ọnụ, ịdị n'otu, na ịnụ ụtọ mkpakọrịta ibe ha.
Mgbanwe Ihu Igwe: Mgbanwe dị ukwuu, nke ga-adịte aka n'ihu igwe ụwa. Nke a nwere ike ime n'onwe ya ma ọ bụ n'ihi ihe mmadụ na-eme, gụnyere ịgba ọkụ mmanụ ọkụ na ikpochapụ oke ọhịa.
Mbelata carbon: na-ezo aka na mgbanwe ebumnuche site na teknụzụ, ihe omume, na isi iyi ike ndị na-emetọ ikuku nke na-ewepụta gas ndị sitere na carbon, dị ka carbon dioxide na methane, n'ime ikuku. Ebumnuche bụ ibelata ọnụọgụ gas carbon nke na-eme ka mgbanwe ihu igwe dị.
Ọkụ Eletriki: Njem nke chajị eletriki, nke na-esikarị na mmegharị nke ihe ndị na-anaghị achaji a na-akpọ elektrọn pụta.
Electron: ihe na-agbaze n'ọkụ nke na-agbagharị n'akụkụ mpụta nke atọm; ọ bụkwa ihe na-ebu ọkụ eletrik n'ime ihe siri ike.
Injinia: Onye na-eji sayensị na mgbakọ na mwepụ edozi nsogbu. Mgbe e ji ya mee ihe dị ka ngwaa, okwu ahụ bụ injinia na-ezo aka n'ịmepụta ngwaọrụ, ihe, ma ọ bụ usoro iji dozie nsogbu ma ọ bụ mkpa a na-emezughị.
Ethanol: Mmanya, nke a na-akpọkwa ethyl alcohol, nke bụ ihe ndabere maka ihe ọṅụṅụ na-aba n'anya dịka biya, mmanya vaịn, na mmanya mmmiri. A na-ejikwa ya dị ka ihe mgbaze na mmanụ ọkụ (dịka ọmụmaatụ, a na-agwakọta ya na petrol).
Nyocha: (n.) Ihe na-ekwe ka ụfọdụ ihe gafere ebe ndị ọzọ gafere, dabere na nha ha ma ọ bụ njirimara ndị ọzọ. (v.) Usoro nke ịhọrọ ụfọdụ ihe dabere na njirimara dịka nha, njupụta, chajị, wdg. (na physics) Ihe mkpuchi, efere, ma ọ bụ oyi akwa nke ihe na-amịkọrọ ìhè ma ọ bụ radieshon ndị ọzọ ma ọ bụ na-egbochi ụfọdụ akụkụ ya ịgafe.
Nhazi: Okwu izugbe maka nnu ma ọ bụ esters nke formic acid, ụdị oxidized nke fatty acid. (Ester bụ ngwakọta sitere na carbon nke e mepụtara site na iji ụdị ụfọdụ nke organic groups dochie atọm hydrogen nke ụfọdụ acids. Ọtụtụ abụba na mmanụ dị mkpa bụ esters nke fatty acids sitere n'okike.)
Mmanụ ọkụ fosil: Mmanụ ọ bụla, dị ka kol, mmanụ ala (mmanụ ala), ma ọ bụ gas eke, nke e mepụtara n'ime ụwa n'ime ọtụtụ nde afọ site na ihe fọdụrụ na nje bacteria, osisi, ma ọ bụ anụmanụ na-ere ere.
Mmanụ: Ihe ọ bụla nke na-ewepụta ike site na mmeghachi omume kemịkalụ ma ọ bụ nuklia a na-achịkwa. Mmanụ fosil (kol, gas eke, na mmanụ) bụ mmanụ nkịtị nke na-ewepụta ike site na mmeghachi omume kemịkalụ mgbe a na-ekpo ọkụ (na-abụkarị ruo n'ókè ọkụ).
Mkpụrụ mmanụ ọkụ: Ngwaọrụ nke na-agbanwe ike kemịkalụ ka ọ bụrụ ike eletriki. Mmanụ ọkụ kachasị bụ hydrogen, naanị ihe si na ya pụta bụ uzuoku mmiri.
Nkà Mmụta Ụwa: Nkọwa okwu nke na-akọwa ihe niile metụtara nhazi ụwa, ihe ndị dị na ya, akụkọ ihe mere eme ya, na usoro ndị na-eme na ya. A na-akpọ ndị na-arụ ọrụ n'ọhịa a ndị ọkà mmụta sayensị ala.
Okpomọkụ ụwa: Mmụba nwayọọ nwayọọ na okpomọkụ zuru ụwa ọnụ nke ikuku ụwa n'ihi mmetụta nke griinhaus. Mmetụta a na-esi na mmụba nke ọkwa carbon dioxide, chlorofluorocarbons, na gas ndị ọzọ dị n'ikuku apụta, ọtụtụ n'ime ha bụ ihe mmadụ na-eme.
Haịdrojiin: Ihe kachasị mfe n'eluigwe na ala. Dịka gas, ọ nweghị agba, ọ nweghị isi, ọ na-erekwa ọkụ nke ukwuu. Ọ bụ ihe mejupụtara ọtụtụ mmanụ ọkụ, abụba, na kemịkalụ ndị mejupụtara anụ ahụ dị ndụ. Ọ nwere proton (nucleus) na elektrọn na-agba ya gburugburu.
Mmepụta Ihe Ọhụrụ: (v. ime ihe ọhụrụ; mgbakwunye. ime ihe ọhụrụ) Mgbanwe ma ọ bụ imeziwanye echiche, usoro, ma ọ bụ ngwaahịa dị ugbu a iji mee ka ọ dị ọhụrụ, mara mma, rụọ ọrụ nke ọma, ma ọ bụ baa uru karịa.
Lye: Aha izugbe maka mmiri sodium hydroxide (NaOH). A na-agwakọta Lye na mmanụ akwụkwọ nri ma ọ bụ abụba anụmanụ na ihe ndị ọzọ iji mepụta ncha mmanya.
Ọkà mmụta sayensị ihe onwunwe: Onye nchọpụta nke na-amụ mmekọrịta dị n'etiti nhazi atọm na molekul nke ihe na ihe onwunwe ya niile. Ndị ọkà mmụta sayensị ihe onwunwe nwere ike ịmepụta ihe ọhụrụ ma ọ bụ nyochaa ndị dị adị. Ịnyocha ihe onwunwe niile nke ihe, dị ka njupụta, ike, na ebe agbaze, nwere ike inyere ndị injinia na ndị nchọpụta ndị ọzọ aka ịhọrọ ihe kacha mma maka ngwa ọhụrụ.
Molekule: Otu ìgwè atọm na-anọpụ iche n'ọkụ eletrik nke na-anọchite anya obere ọnụọgụ kemịkalụ enwere ike. Enwere ike ime molekule site na otu ụdị atọm ma ọ bụ ụdị atọm dị iche iche. Dịka ọmụmaatụ, oxygen dị n'ikuku bụ atọm oxygen abụọ (O2), mmiri bụkwa atọm hydrogen abụọ na otu atọm oxygen (H2O).
Ihe Mmetọ: Ihe na-emerụ ihe, dị ka ikuku, mmiri, mmadụ, ma ọ bụ nri. Ụfọdụ ihe ndị na-emerụ ihe bụ kemịkalụ, dị ka ọgwụ nje. Ihe ndị ọzọ na-emerụ ihe nwere ike ịbụ radieshon, gụnyere oke okpomọkụ ma ọ bụ ìhè. Ọbụna ahịhịa na ụdị ihe ndị ọzọ na-awakpo ihe nwere ike ịbụ ụdị ihe na-emebi ihe.
Ike: Nkọwa okwu nke na-ezo aka n'ihe siri ike ma ọ bụ dị ike (dịka nje, nsí, ọgwụ, ma ọ bụ asịd).
Mmeghari ohuru: Nkọwa okwu nke na-ezo aka na akụrụngwa enwere ike ịgbanwe ruo mgbe ebighị ebi (dịka mmiri, osisi ndụ ndụ, ìhè anyanwụ, na ifufe). Nke a dị iche na akụrụngwa ndị a na-anaghị emegharị emegharị, nke nwere obere ọkọnọ ma enwere ike ibelata nke ọma. Akụrụngwa ndị a na-anaghị emegharị emegharị gụnyere mmanụ (na mmanụ ọkụ ndị ọzọ) ma ọ bụ ihe ndị dị ụkọ na mineral.